W samym centrum Nowej Rudy, tuż przy rynku, stoi masywny czteroskrzydłowy pałac z charakterystycznym portykiem zwieńczonym balustradą. To dawna rezydencja baronów von Stillfried, którzy władali tymi ziemiami przez ponad trzy stulecia. Dziś obiekt pełni funkcje całkowicie prozaiczne – mieści się w nim sieć sklepów, apteka i przychodnia – ale sama budowla pozostaje jednym z ciekawszych przykładów barokowej architektury w Kotlinie Kłodzkiej.

Nie jest to miejsce, które można zwiedzić jak typowy zamek czy muzeum. Właściciel prywatny nie udostępnia wnętrz turystom. Warto jednak zatrzymać się przy nim chociażby na chwilę, bo historia tego budynku sięga XIV wieku i jest pełna dramatycznych zwrotów akcji.

Historia pałacu – od średniowiecznego dworu do barokowej rezydencji

Początki budowli sięgają 1352 roku, kiedy w tym miejscu stał dwór Hannusa Wustehube. Już wtedy była to siedziba obronna, choć daleka od dzisiejszego kształtu. Pierwsza poważna próba przetrwania przyszła podczas wojen husyckich w 1428 roku – husyci spalili dwór doszczętnie. Po odbudowie w połowie XV wieku obiekt trafił w ręce rodziny Stillfriedów, która władała Nową Rudą od 1472 roku.

Georg von Stillfried otrzymał te ziemie od Henryka I Starszego z Podiebradów i ożenił się z Anną von Donyn, dziedziczką miejscowych dóbr. Od tego momentu zaczyna się długi okres związku tego rodu z miastem – związek, który trwał aż do 1810 roku.

Dwór nie miał spokojnego życia. W 1622 roku, podczas wojny trzydziestoletniej, znów strawił go pożar. Stillfriedowie odbudowali go w latach 1655-1665, tworząc tym razem duże założenie wokół wewnętrznego dziedzińca z centralnie usytuowaną wieżą. Kolejne rozbudowy następowały w XVI i XVII wieku – w 1593, 1633-1645 i 1675-1677. Za każdym razem budowla stawała się coraz bardziej okazała.

Charakterystyczna wieża zamkowa, która przez dziesięciolecia dominowała nad centrum Nowej Rudy, zniknęła w 1730 roku. Rozebrano ją podczas gruntownej przebudowy według projektu włoskiego architekta Andrei Carove.

Barokowa przebudowa i ostateczny kształt

To właśnie przebudowa z lat 1700-1730 nadała pałacowi obecny, barokowy charakter. Andrea Carove, znany włoski architekt, zaprojektował reprezentacyjną rezydencję, która miała podkreślać pozycję i bogactwo rodu Stillfriedów. Zniknęła wieża, ale pojawiły się elementy, które do dziś przyciągają uwagę – ozdobna fasada, portyk z attyką, harmonijne proporcje.

Ostatnia wielka przebudowa miała miejsce w 1796 roku. Wyburzono wtedy przedzamcze i mury obronne – obiekty, które już nie były potrzebne w spokojniejszych czasach. Do głównej bryły dobudowano dwukondygnacyjową salę reprezentacyjną z ozdobną fasadą, rozbudowano też skrzydło północne. Powstała późnobarokowa rezydencja, która miała być dumą rodziny.

Paradoks polega na tym, że nowi właściciele nigdy w niej nie zamieszkali.

Koniec epoki Stillfriedów

9 lipca 1810 roku Friedrich August Stillfried sprzedał swoje ziemie wraz z pałacem hrabiemu Antonowi von Magnisowi z Bożkowa. W ten sposób zakończył się kilkuwiekowy okres władztwa rodziny von Stillfried nad Nową Rudą i okolicami. Magnisowie jednak nie przeprowadzili się do noworudzkiej rezydencji – preferowali swój pałac w Bożkowie, który był bardziej komfortowy i nowocześniejszy.

Pałac w Nowej Rudzie zaczął pełnić funkcje użytkowe. Do 1868 roku salę reprezentacyjną wykorzystywała gmina ewangelicka jako dom modlitwy, resztę budowli zajmowały urzędy. Później mieścił się tu zarząd dóbr von Magnisów, następnie zarząd kopalń. Po 1945 roku budynek stał się siedzibą Dyrekcji KWK Nowa Ruda, potem władz powiatu, a także Zakładu Opieki Zdrowotnej.

Na początku XX wieku przeprowadzono restaurację obiektu, dzięki czemu przetrwał w dobrym stanie. Z oryginalnych wnętrz zachowały się nieliczne elementy – między innymi reprezentacyjna dwubiegowa klatka schodowa.

Pałac dzisiaj – zabytek w codziennym użytku

Od 2004 roku pałac jest własnością prywatną. Obecnie znajdują się w nim sklepy sieci Delikatesy Centrum, apteka oraz przychodnia lekarska Salus. To dość nietypowe wykorzystanie zabytkowej rezydencji, ale przynajmniej zapewnia środki na utrzymanie budynku w dobrym stanie technicznym.

Obiekt nie jest udostępniany turystom. Można go podziwiać wyłącznie z zewnątrz, spacerując po centrum Nowej Rudy. Wznosi się na krawędzi skarpy tzw. górnego miasta i od strony południowo-zachodniej zamyka, wraz z dawnym placem przedzamcza, noworudzki rynek. To dobra lokalizacja do zrobienia kilku zdjęć – masywna bryła z charakterystycznym portykiem robi wrażenie.

Pałac Stillfriedów jest wpisany do rejestru zabytków województwa dolnośląskiego. Mimo że nie pełni funkcji muzealnej, pozostaje ważnym punktem na mapie zabytków kulturowych Nowej Rudy.

Co warto zobaczyć w okolicy

Skoro już jesteś w Nowej Rudzie, warto poświęcić trochę czasu na zwiedzenie innych ciekawych miejsc. Niedaleko pałacu znajduje się Willa Konrad z 1889 roku – ekstrawagancka budowla łącząca styl neorenesansowy z gotyckim, przypominająca kształtem niewielki zameczek. Przez lata popadała w ruinę, ale trwają prace remontowe.

Nowa Ruda leży w Kotlinie Kłodzkiej, regionie pełnym zamków i pałaców. W samym Bożkowie, gdzie Magnisowie przenieśli się po zakupie noworudzkich dóbr, można zobaczyć ruiny ich dawnej rezydencji – kiedyś jednej ze wspanialszych na całej ziemi kłodzkiej. To tam gościli członków pruskiej rodziny królewskiej.

Praktyczne informacje

Pałac Stillfriedów znajduje się przy ulicy Marszałka Józefa Piłsudskiego 2 w Nowej Rudzie, tuż przy rynku w centrum miasta. Dojazd jest prosty – Nowa Ruda leży przy drodze krajowej nr 8 łączącej Wrocław z Kudową-Zdrój. Z Wrocławia to około 90 km, z Kłodzka – niecałe 30 km.

Zwiedzanie: Obiekt nie jest dostępny dla turystów. Można go podziwiać wyłącznie z zewnątrz, spacerując po centrum miasta lub rynku.

Czas zwiedzania: Na obejrzenie pałacu z zewnątrz i zrobienie kilku zdjęć wystarczy 10-15 minut. Jeśli planujesz spacer po centrum Nowej Rudy z wizytą w innych zabytkach, zarezerwuj około godziny.

Cena: Brak opłat – można swobodnie oglądać budynek z ulicy.

Parking: W centrum Nowej Rudy znajdują się ogólnodostępne miejsca parkingowe. Najbliżej pałacu są miejsca przy rynku i w okolicach ulicy Piłsudskiego.

Dla kogo: Miejsce zainteresuje przede wszystkim miłośników architektury barokowej i historii Śląska. Dla osób planujących zwiedzanie Kotliny Kłodzkiej może być przystankiem na trasie między innymi atrakcjami. Rodziny z małymi dziećmi raczej się tu nie zatrzymają – brak interaktywnych elementów czy ekspozycji.

Jeśli interesujesz się historią regionu i barokową architekturą, warto włączyć Pałac Stillfriedów do trasy zwiedzania Kotliny Kłodzkiej. To nie jest główna atrakcja turystyczna, ale solidny przykład tego, jak wyglądały rezydencje śląskiej arystokracji. I ciekawa lekcja historii o tym, że nawet najwspanialsze budowle czasem kończą jako zwykłe budynki użytkowe.