Zamek w Náchodzie to rozległy kompleks pięciu dziedzińców i kilku budynków rozciągających się na wzgórzu nad miastem, tuż przy granicy polsko-czeskiej. Pierwotnie średniowieczny gród z XIII wieku przeszedł gruntowną przebudowę na renesansową rezydencję, a później wzbogacono go o barokowe i rokokowe elementy. Dziś to jedno z ciekawszych miejsc w regionie Hradec Králové – nie tylko ze względu na bogatą historię, ale też na zaskakująco różnorodne atrakcje, od historycznych wnętrz po medwiedarium w dawnej fosie.

Historia zamku – od średniowiecznego grodu do barokowej rezydencji

Założenie grodu przypisuje się Hronowi z Náchodu, który około połowy XIII wieku wybudował tu warowną твердыню. Choć dokładna data budowy budzi wątpliwości archeologów – brak znalezisk sprzed 1300 roku – zamek od początku pełnił rolę głównej siedziby właścicieli okolicznych ziem.

Prawdziwa metamorfoza nastąpiła w XVI i XVII wieku. Gdy w 1544 roku majątek przeszedł w ręce Smiřických ze Smiřic, protestant­ski ród o wysokiej pozycji społecznej, stary gród przestał odpowiadać ich reprezentacyjnym potrzebom. Między 1554 a 1614 rokiem przeprowadzono gruntowną przebudowę, przekształcając średniowieczną twierdzę w renesansową rezydencję.

Kolejny istotny rozdział w dziejach zamku rozpoczął się w 1634 roku, gdy Náchod otrzymał za zasługi wojenne – i zdradę Albrechta von Wallensteina – cesarski dowódca Ottavio Piccolomini. Włoski ród Piccolominiów rozbudował i ufortyfikował kompleks według planów Carlo Luraga i Giovanniego Pieroniego. To właśnie z tego okresu pochodzą najcenniejsze elementy wystroju wnętrz.

W 1792 roku umowa kupna-sprzedaży wymieniała na zamku siedemdziesiąt pokoi, szesnaście kuchni i trzy stajnie mieszczące 36 koni. Tak rozległa rezydencja świadczy o skali całego przedsięwzięcia.

W XVIII wieku majątek nabył książę kurlandzki Piotr Biron. Jego najstarsza córka, Katarzyna Wilhelmina Zaháňska – ta sama, którą Božena Němcová uwieczniła w „Babci” – mieszkała tu okresowo, częściej przebywając w pobliskich Ratibořicach. Od 1842 do 1945 roku zamkiem zarządzał niemiecki ród książęcy Schaumburg-Lippe.

Co zobaczysz podczas zwiedzania – pięć tras po historii

Zamek oferuje kilka odrębnych tras zwiedzania, z czego każda pokazuje inny fragment historii i wnętrz. Można wybrać jedną albo połączyć kilka – w zależności od czasu i zainteresowań.

Pierwsza trasa (około 60 minut) koncentruje się na historycznych wnętrzach z XVII i XVIII wieku, zwłaszcza z okresu wojny trzydziestoletniej, gdy zamek należał do Ottavia I. Piccolomini. Tu zobaczyć można barokowe brukselskie arrasy – naprawdę wyjątkową kolekcję gobelinów z scenami wiejskiego życia i motywami pastoralnymi. Do tego dochodzi zbiór barokowych martwych natur z kwiatami i scenami myśliwskimi, rodowa galeria portretowa Piccolominiów oraz część najstarszego księgozbioru zamkowego.

Szczególną uwagę przyciąga Sala Hiszpańska z ozdobną freskiem sufitowym i bogatą sztukateriami dekoracją. Na ścianach wisi monumentalne płótno Pietera Snayersa przedstawiające bitwę pod Thionville oraz obraz uczty pokojowej. Portret Ottavia Piccolomini namalował Joachim Sandrart.

Druga trasa (60 minut) prowadzi przez drugie piętro zamku i przenosi w późniejsze epoki. Trzecia, krótsza (45 minut), skupia się na innych aspektach historii kompleksu. Dostępne są też dłuższe warianty – czwarta trasa trwa 120 minut, piąta około 100 minut.

Część tras można zwiedzać z przewodnikiem, inne samodzielnie. Warto sprawdzić aktualną ofertę przed wizytą, bo zakres dostępnych opcji może się zmieniać w zależności od sezonu.

Architektura zamku – pięć dziedzińców i układ obronny

Kompleks rozciąga się na wąskim cyplu, który na końcu rozszerza się trójkątnie i wznosi. Najstarszą częścią jest tak zwany zamek Smiřických z cylindryczną wieżą-bergfritem w centrum, oddzielającą czwarte i piąte dziedziniec – to drugie z arkadami. Wokół tych dziedzińców zamek owija się od południa, zachodu, północy i południowego wschodu.

Od południowego zachodu do kompleksu należy rozległa baszta z tarasem i przylegającym parkąnem, od południa loggetta również z tarasem. Z północy przylega dwuskrzydłowy zamek Piccolominiów z trzecią bramą i kaplicą z półcylindryczną bashtą. Trzecie dziedziniec, dobudowane od wschodu do obu zamków, od południa zamyka mur z bramą zakończoną bashtą. Przy murze od południa stoi domek wieży wodnej, od wschodu dziedziniec wyznacza mur z bashtą studni.

Cały układ to fascynujący przykład ewolucji architektury obronnej i rezydencjonalnej na przestrzeni wieków. Widać tu nakładanie się różnych epok – od gotyckiego grodu przez renesansowe przekształcenia po barokowe uzupełnienia.

Zamek widać już z daleka przy wjeździe do miasta – góruje nad historycznym centrum Náchodu, zajmując dominującą pozycję na końcu długiej ostrogi.

Park zamkowy i atrakcje na zewnątrz

Zamek otacza rozległy park na Wzgórzu Zamkowym, który przeszedł gruntowną renowację w latach 2020-2022. Nowe ścieżki z uregulowanymi punktami widokowymi, kładkami i strefami wypoczynku z dziesiątkami ławek sprawiają, że spacer po okolicy to przyjemność. Park urządzono w stylu angielskim – pełen starych egzotycznych drzew tworzy tajemniczą, romantyczną atmosferę.

Na skraju parku, w dawnej fosie zamkowej, znajduje się medwiedarium. Obecnie mieszkają tam dwa niedźwiedzie – Dáša i Ludvík. Jeśli akurat nie śpią, można obserwować ich zabawy lub leniwe wylegiwanie się. To dodatkowa atrakcja zwłaszcza dla rodzin z dziećmi.

Oprócz angielskiego parku do zamku należy mniejszy ogród francuski, który również zachęca do spacerów. Znajduje się tu ładna fontanna z połowy XX wieku – dobre miejsce na chwilę odpoczynku.

W alejce zamkowej, około kilometra od głównego kompleksu, mieści się obora z wysoką zwierzyną, cmentarz wojskowy i pomnik wojny prusko-austriackiej z 1866 roku.

Dla kogo jest zamek w Náchodzie

To miejsce działa na wielu poziomach. Miłośnicy historii docenią bogate wnętrza i wielowarstwową przeszłość – od średniowiecza po wiek XIX. Kolekcje sztuki, zwłaszcza arrasy i portrety, przyciągną entuzjastów malarstwa i rzemiosła artystycznego.

Rodziny z dziećmi znajdą tu coś dla siebie dzięki medwiedziom i rozległemu parkowi – po zwiedzaniu wnętrz można spędzić czas na świeżym powietrzu, bez pośpiechu. Dzieci lubią obserwować niedźwiedzie, a park z licznymi ławkami pozwala rodzicom odpocząć.

Zamek leży tuż przy granicy polsko-czeskiej, więc dla Polaków z południowej Polski to wygodny cel jednodniowego wypadu. Z Wrocławia czy Kłodzka to niedaleko. Można połączyć wizytę z innymi atrakcjami regionu – niedaleko są Ratibořice związane z „Babcią” Němcovej czy skalne miasto Adršpach.

Informacje praktyczne – ceny, godziny otwarcia, dojazd

Zamek jest własnością państwa, zarządza nim Národní památkový ústav (Narodowy Instytut Dziedzictwa). Od 2001 roku chroniony jako narodowy zabytek kultury.

Dostępnych jest kilka tras zwiedzania o różnej długości – od 45 do 120 minut. Maksymalna liczba osób w grupie waha się od 20 do 45 w zależności od trasy. Szczegółowe informacje o cenach biletów i aktualnych godzinach otwarcia najlepiej sprawdzić na oficjalnej stronie www.zamek-nachod.cz, bo mogą się zmieniać sezonowo.

Dojazd samochodem prowadzi przez osiedle Plhov. Około 150 metrów przed zamkiem znajduje się parking. Z centrum Náchodu można też dojść pieszo – zamek góruje nad miastem, więc trudno go przegapić.

Na zwiedzanie samych wnętrz warto zarezerwować od godziny do dwóch, w zależności od wybranej trasy. Jeśli doliczyć spacer po parku, wizytę w medwiedarium i odpoczynek, spokojnie można spędzić tu pół dnia. To dobre miejsce na niespiesznie spędzony czas – zwłaszcza że po renowacji park zachęca do dłuższych postojów.

Náchod to niewielkie miasto, ale zamek stanowi jego wyraźną dominantę i główną atrakcję. Warto połączyć wizytę z przejażdżką po okolicy – region Hradec Králové ma wiele do zaoferowania, a bliskość granicy ułatwia Polakom dotarcie.