W sercu Sudetów Wschodnich, u podnóża Gór Złotych, kryje się miejsce które przez stulecia było dolnośląskim Eldorado. Kopalnia Złota w Złotym Stoku to atrakcja turystyczna zorganizowana w dawnej kopalni złota i arsenu, gdzie historia wydobycia kruszcu splata się z podziemnymi korytarzami, jedynym w Polsce podziemnym wodospadem i możliwością przejażdżki łodzią pod ziemią. To nie jest suchy wykład o górnictwie – to prawdziwa przygoda kilkadziesiąt metrów pod powierzchnią.

Złoty Stok to nazwa mówiąca sama za siebie. Najstarszy ośrodek górniczo-hutniczy w Polsce działał już od czasów średniowiecznych, a przez 700 lat eksploatowania kopalni wydobyto tu 16 ton czystego złota. Dla porównania – to kilkanaście razy więcej niż cały roczny zapas złota w skarbcu przeciętnego banku centralnego małego kraju.

Historia kopalni – od średniowiecza do czasów współczesnych

Historia górnictwa w Złotym Stoku sięga X wieku, a okres największego rozkwitu kopalnia przeżywała w XVI wieku, kiedy to wydobywano średnio 60 kg złota rocznie, co stanowiło około 8% całej europejskiej produkcji. Wyobraźcie sobie małe miasteczko w Sudetach, które odpowiadało za niemal jedną dziesiątą europejskiego złota. Wtedy funkcjonowało tu 190 sztolni.

Ale złoto to nie wszystko. Od XVII wieku kopalnia zaczęła czerpać zyski głównie z wydobycia arsenu, który był wykorzystywany w farmacji i przemyśle. Trujący pierwiastek okazał się równie cenny jak szlachetny kruszec. Ostatnią kopalnię, w której wydobywano rudy arsenu, zamknięto tu w 1961 roku. Po zamknięciu kopalnia została zatopiona przez naturalną cyrkulację wody – przez 35 lat podziemne korytarze spały w zapomnieniu.

Najstarsze prace wydobywcze prowadzono w okolicach Złotego Stoku już około 2000 lat p.n.e. Od tego czasu zdołano wydrążyć przeszło 300 km sztolni, szybów i chodników rozmieszczonych aż na 21 poziomach. To więcej niż odległość z Wrocławia do Krakowa – tyle że pod ziemią!

Głównym pomysłodawcą i realizatorem przedsięwzięcia uruchomienia trasy turystycznej był ówczesny burmistrz Złotego Stoku mgr Wiktor Lubieniecki. Po 5 latach prac 28 maja 1996 roku uruchomiono Podziemną Trasę Turystyczną „Kopalnia Złota”.

Co zobaczysz pod ziemią – podziemna trasa turystyczna

Zwiedzanie kopalni to nie spacer po muzealnych salach ze szklanymi gablotami. Wchodzisz do prawdziwych górniczych korytarzy, gdzie temperatura przez cały rok utrzymuje się na poziomie około 8-10 stopni Celsjusza. Warto więc zabrać kurtkę, nawet w środku lata.

Do zwiedzania udostępniono niezwykle ciekawe sztolnie: „Sztolnię Gertuda”, „Sztolnię Czarną Górną” z jedynym w Polsce podziemnym wodospadem (8 m wysokości) i Sztolnię Czarną Dolną. W Sztolni Gertruda mieści się część muzealna z ekspozycją pokazującą historię górnictwa. Nie jest to jednak tradycyjne muzeum – eksponaty otacza surowy klimat kopalnianego wnętrza.

Największą atrakcją jest bez wątpienia podziemny wodospad. Ośmiometrowa kaskada wody spadająca w ciemności, oświetlona tylko lampami – widok który zostaje w pamięci. To jedyny taki obiekt dostępny dla turystów w całej Polsce.

Dodatkową atrakcję stanowi zwiedzanie podziemnej trasy na łódce. Wyjazd na powierzchnię odbywa się Podziemnym Pomarańczowym Tramwajem, który jest największą atrakcją turystyczną kopalni. Przejażdżka łodzią po zatopionych korytarzach to dość surrealistyczne doświadczenie – płyniesz tam gdzie kiedyś pracowali górnicy, a woda odbija światło lamp tworząc niesamowite efekty.

Muzeum Przestróg, Uwag i Apeli – górniczy humor w praktyce

Podziemna trasa turystyczna pokazuje między innymi jedyne w swoim rodzaju Muzeum Przestróg Uwag i Apeli, czyli kolekcję tabliczek głównie z przepisami BHP. Brzmi nudno? Nic bardziej mylnego. To fascynująca kolekcja pokazująca jak przez dziesięciolecia zmieniał się język komunikacji w zakładach pracy – od surowych nakazów po humorystyczne apele.

Niektóre tabliczki pochodzą jeszcze z czasów niemieckich, inne z PRL-u. Czyta się je jak kronikę epok – i często z uśmiechem na twarzy.

Atrakcje na powierzchni – nie tylko podziemia

Kopalnia to nie tylko to co pod ziemią. Na powierzchni czeka cały kompleks atrakcji, który spokojnie wypełni wam resztę dnia. Jest tu Średniowieczny Park Techniki pokazujący jak wyglądała praca górników w dawnych wiekach, Muzeum Minerałów, a także Izba Pamięci prezentująca historię miasta Złoty Stok.

Dla dzieci i dorosłych dostępne jest płukanie złota – można spróbować swoich sił w odszukiwaniu drobinek kruszcu w piasku. To świetna zabawa i namiastka tego czym zajmowali się poszukiwacze złota. Jest też możliwość wybicia własnej złotej monety – pamiątka którą ciężko powtórzyć w innym miejscu.

Do dyspozycji zwiedzających jest również ścianka wspinaczkowa oraz przejażdżki repliką średniowiecznego pojazdu. Kompleks jest na tyle rozbudowany, że warto zaplanować tu co najmniej 3-4 godziny, a jeśli chcecie spokojnie wszystko zobaczyć – śmiało możecie przeznaczyć cały dzień.

Dla kogo jest Kopalnia Złota w Złotym Stoku?

To miejsce które działa na wyobraźnię niezależnie od wieku. Rodziny z dziećmi znajdą tu mnóstwo atrakcji – od podziemnej przygody po płukanie złota. Dzieci uwielbiają przejażdżkę tramwajem i łodzią, a podziemny wodospad robi wrażenie nawet na nastolatki które trudno czymkolwiek zaskoczyć.

Miłośnicy historii i geologii docenią bogatą ekspozycję muzealną i możliwość zobaczenia autentycznych górniczych wyrobisk. Grupy zorganizowane, wycieczki szkolne – kopalnia ma przygotowane specjalne programy edukacyjne. Jest też oferta dla seniorów z dostosowanym tempem zwiedzania.

Warto pamiętać że zwiedzanie podziemnej trasy wymaga pokonania schodów i poruszania się po nierównym terenie. Osoby z problemami z poruszaniem się powinny to wziąć pod uwagę.

W 1907 roku uruchomiono elektryczną kolej wąskotorową o rozstawie szyn 500 mm w celu wywozu urobku ze sztolni i transportu go dalej do stacji kolejowej w Złotym Stoku. Dziś po tych samych torach jeździ turystyczny tramwaj.

Praktyczne informacje – ceny, godziny otwarcia, dojazd

Od kwietnia do października kopalnia jest otwarta w godzinach 9:00-18:00, ostatnie wejście o 17:30. Od listopada do marca godziny otwarcia to 9:00-17:00, ostatnie wejście o 16:00. Kopalnia działa codziennie.

Bilety kosztują: normalny 58 zł, ulgowy (uczniowie, studenci, emeryci) 48 zł. To cena za podstawową trasę podziemną z przewodnikiem. Dodatkowe atrakcje jak płukanie złota czy przejażdżka łodzią są dostępne za dopłatą. Warto sprawdzić na stronie kopalni pakiety biletów łączonych – pozwalają zaoszczędzić przy zwiedzaniu kilku atrakcji.

Zwiedzanie trwa 90 minut z przewodnikiem (wliczone w cenę biletu). Wycieczki odbywają się w grupach, więc czasem trzeba chwilę poczekać na kolejne wejście – szczególnie w weekendy i wakacje.

Kopalnia Złota w Złotym Stoku znajduje się w południowo-zachodniej Polsce w województwie dolnośląskim, w powiecie ząbkowickim i gminie Złoty Stok. Dojazd z okolic Wrocławia zajmuje około 2 godzin. Najwygodniej dotrzeć tu własnym samochodem – na miejscu jest parking. Do Złotego Stoku kursują także autobusy i busy, choć połączenia nie są zbyt częste.

Adres: ul. Złota 7, 57-250 Złoty Stok. Kontakt: tel. 74 817 55 08 (rezerwacje), [email protected]. Przed przyjazdem warto sprawdzić aktualny rozkład wycieczek na stronie www.kopalniazlota.pl.

Pamiętaj o ciepłej odzieży – pod ziemią jest chłodno nawet latem. Wygodne obuwie też się przyda, bo korytarze bywają śliskie. Jeśli planujesz skorzystać z dodatkowych atrakcji na powierzchni, zarezerwuj sobie więcej czasu niż te podstawowe 90 minut trasy podziemnej.